MARCO CATTANEO, JASMINA TRIFONI, ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ UNESCO: ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Αυτό το βιβλίο είναι μεγάλου μεγέθους λεύκωμα το οποίο παρουσιάζει, με κείμενα και φωτογραφίες, εκατό (100) από τις περιοχές σε όλο τον κόσμο οι οποίες έχουν κηρυχθεί από την UNESCO Παγκόσμια Φυσική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας. Εντάσσεται στη σειρά βιβλίων πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης για τους τόπους Παγκόσμιας Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Αυτή η δράση ξεκίνησε απ’ το 1972 με τη σύμβαση για την Προστασία της Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς του κόσμου. Οι τόποι που εντάσσονται σε αυτή τη συνθήκη θεωρούνται τόσο σημαντικοί ώστε η προστασία τους είναι ζήτημα όχι μόνο εθνικό αλλά και παγκόσμιο. Η ένταξη προστατευόμενων περιοχών σε αυτή τη σύμβαση είναι τόσο συμβολική όσο και πρακτική, καθώς το πρόγραμμα υποστηρίζει περαιτέρω προστατευτικές επεμβάσεις και σχεδιασμό προγραμμάτων προστασίας για τις περιοχές που βρίσκονται υπό την αιγίδα του.
Το βιβλίο, για να είναι πιο εύχρηστο, εντάσσει τις περιοχές σε γεωγραφικές ενότητες με βάση την ήπειρο στη οποία βρίσκονται. Οπότε, οι ενότητες, με σειρά εμφάνισης, είναι: Ευρώπη, Αφρική, Ασία, Αμερική, Ωκεανία. Κάθε ήπειρος εισάγεται με ένα σύντομο κειμενάκι, το οποίο εξηγεί, με δύο λόγια την οικολογική ιστορία της εν λόγω ηπείρου και τη σημασία της ύπαρξης σε αυτήν προστατευόμενων φυσικών περιοχών. Οι περιοχές της Ευρώπης οι οποίες εντάσσονται στη Σύμβαση της Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς είναι: η Σουηδία, το Δάσος Μπιαλοβέτα ανάμεσα στη Λευκορωσία και στην Πολωνία, δύο περιοχές στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Ακρωτήριο Τριρολάτα, Ακρωτήριο Πόρτο, Βιότοπος Σκάντολα και κολπίσκοι της Τιάνα στη Γαλλία, στο νησί της Κορσικής, τα Πυρηναία και το όρος Περντί στη Γαλλία και την Ισπανία, ο Εθνικός Δρυμός Κότο Δινιάνα στην Ισπανία, το Δαφνόδασος της Μαδέρας στην Πορτογαλία, οι κορυφές Γιουνγκφράου, Άλετσχορν και Μπίτσχορν στην Ελβετία, τα νησιά του Αιόλου στην Ιταλία, τα σπήλαια Σκότσιαν στη Σλοβενία, οι Λίμνες του Πλίτβιτσε στην Κροατία, ο Εθνικός Δρυμός Ντουρμιτόρ στη Γιουγκοσλαβία-Μαυροβούνιο, τα σπήλαια Αγκτελέκ και Σλοβάκ Κάρστ στη Σλοβακία και στην Ουγγαρία, το Δέλτα του Δούναβη στη Ρουμανία και ο Δυτικός Καύκασος στη Ρωσία.

Οι περιοχές της Αφρικής οι οποίες εντάσσονται στη Σύμβαση της Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς είναι: ο Εθνικός Δρυμός Μπανκ ντ’ Αργουίν στη Μαυριτανία, οι Φυσικές Περιοχές Αϊρ και Τενερέ στο Νιγήρ, ο Εθνικός Δρυμός Σίμεν στην Αιθιοπία, ο Εθνικός Δρυμός των Βουνών Ρουενζόρι και ο Εθνικός Δρυμός του Απρόσιτου Μπουίντι στην Ουγκάντα, οι Εθνικοί Δρυμοί της Λίμνης Τουρκάνα στην Κένυα, ο Εθνικός Δρυμός Βιρούνγκα στο Κονγκό-Ζαϊρ, ο Εθνικός Δρυμός Σερενγκέτι, ο Εθνικός Δρυμός του Κιλιμάντζαρο, η Διατηρητέα Περιοχή Γκορονγκόρο και ο Βιότοπος Σίλους Γκέιμ στην Τανζανία, η θέση Μόσι-Οα-Τούνια/καταρράκτες Βικτόρια/ στη Ζάμπια και στη Ζιμπάμπουε, ο Εθνικός Δρυμός Μάνα Πουλς με τις Περιοχές Σαφάρι Σάπι και Τσεβόρε στη Ζιμπάμπουε, η θέση Ουαχαλάμπα/Πάρκο Ντράκενσμπεργκ και ο Υδροβιότοπος της Σάντα Λουτσία στη Νότια Αφρική,ο Βιότοπος του Τσίνγκι ντε Μπεμαράχα στη Μαδαγασκάρη και η Ατόλη της Αλντάμπρα στις Σεϋχέλλες.

Οι περιοχές της Ασίας οι οποίες εντάσσονται στη Σύμβαση για την Παγκόσμια Φυσική Κληρονομιά είναι: η Κοιλάδα Γκέρεμε και το Παμούκαλε στην Τουρκία, τα Ηφαίστεια της Καμτσάκα, η Λίμνη Βαϊκάλη, το κεντρικό Σιχότε Αλίν και τα Χρυσά Όρη του Αλτάι στη Ρωσία, οι θέσεις Χουανγκλόνγκ και Τζιουζαϊγκού, η θέση Χουάνγκσαν και η θέση Βουλινγκιουάν στην Κίνα, η θέση Σιρακάμι Σάνκι στην Ιαπωνία, ο Βασιλικός Εθνικός Δρυμός Τσιτβάν και ο Εθνικός Δρυμός Σαγκαρμάθα στο Νεπάλ, ο Εθνικός Δρυμός Νάντα Ντέβι, ο Εθνικός Δρυμός Καζιράνγκα, η Άγρια Φύση του Μάνας και ο Εθνικός Δρυμός  Κεολαντέο  στην Ινδία,  ο Δασικός Βιότοπος Σινχαράτζα στη Σρι Λάνκα, η θέση Σουντάρμπανς στο Μπαγκλαντές, οι θέσεις Θουνγκ Γιάι και Χουάι Χα Χαένγκ στην Ταϊλάνδη, ο Όρμος Χα Λονγκ στο Βιετνάμ, το Θαλάσσιο Πάρκο του Κοραλλιογενούς Φράγματος Τουμπατάχα στις Φιλιππίνες, ο Εθνικός Δρυμός Κιναμπάλου στη Μαλαισία, ο Εθνικός Δρυμός Γκουνούγκ Μουλού στη Μαλαισία, ο Εθνικός Δρυμός Ουτζούνγκ Κουλόν  και ο Εθνικός Δρυμός Κομόντο στην Ινδονησία.

Οι περιοχές της Αμερικής οι οποίες εντάσσονται στη Σύμβασης της Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς είναι: οι θέσεις Κλουάν, Ρανγκέλ, Σεντ Ελίας, Όρμος Γκλασίρ και Τατσνσίνι Άλσεκ  και το Διεθνές Πάρκο Ειρήνης Γουότερτον Γκλασίρ στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, το Εθνικό Πάρκο του Δάσους Μπάφαλο, οι Εθνικοί Δρυμοί των Καναδικών Βραχωδών Ορέων, το Επαρχιακό Πάρκο Δεινοσαύρων και ο Εθνικός Δρυμός Γκρος Μορν στον Καναδά, ο εθνικός Δρυμός Γέλοουστόουν, ο Εθνικός Δρυμός του Ρέντγουντ, ο Εθνικός Δρυμός Γιοσεμάιτ, ο Εθνικός Δρυμός του Γκραντ Κάνυον, ο Εθνικός Δρυμός των Βουνών Γκρέιτ Σμόουκι, ο Εθνικός Δρυμός Εβεργκλέιντς και ο Εθνικός Δρυμός των Ηφαιστείων της Χαβάης στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Βιότοπος των Φαλαινών του Ελ Βισκαΐνο στο Μεξικό, το Κοραλλιογενές Φράγμα του Μπελίζ στην Μπελίζ, η Νήσος ντε Κόκος  και ο Βιότοπος του Γκουανακάστε στην Κοσταρίκα, ο εθνικός Δρυμός Νταριέν στον Παναμά, ο Εθνικός Δρυμός Κανάιμα στη Βενεζουέλα, τα νησιά Γκαλαπάγκος στο Εκουαδόρ, ο Εθνικός Δρυμός Ουασκαράν και ο Εθνικός Δρυμός Μανού στο Περού, ο Εθνικός Δρυμός Νοέλ Κεμπφ Μερκάδο στη Βολιβία, η θέση Παντανάλ, ο Βιότοπος του Νοτιοανατολικού Ατλαντικού  και η θέση Φερνάντο ντε Νορόνια και Ατόλη ντας Ρόκας στη Βραζιλία, οι Καταρράκτες του Ιγκουαζού στην Αργεντινή και στη Βραζιλία, ο παγετώνας Γκλασιάρες και η Χερσόνησος Βαλντές στην Αργεντινή.

Οι περιοχές της Ωκεανίας οι οποίες εντάσσονται στη Σύμβαση της Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς είναι: ο Εθνικός Δρυμός Κακαντού, τα Υγρά Τροπικά Δάση της Κουίνσλαντ, το Μεγάλο Κοραλλιογενές Φράγμα, η Νήσος Φρέιζερ, ο Όρμος των Καρχαριών, ο Εθνικός Δρυμός Ουλουρού/Κάτα Τιούτα, οι Βιότοποι του Κεντροανατολικού Όμβριου Δάσους, τα Μεγάλα Γαλάζια Όρη, τα Πάρκα της Τασμανίας και η Νήσος Μακουάρι στην Αυστραλία, η θέση Τεβαχιπουνάμου  και οι Υποανταρκτικές Νήσοι της Νέας Ζηλανδίας στη Νέα Ζηλανδία.

Κάθε περιοχή αντιστοιχεί με ένα κεφάλαιο και ένα κειμενάκι το οποίο παρουσιάζει με συντομία την ιστορία της ανακάλυψης της περιοχής και της ένταξης της υπό καθεστώς προστασίας, τους τυχόν θρύλους που συνδέονται με αυτή, τα γεωλογικά της χαρακτηριστικά, την πανίδα και τη χλωρίδα της περιοχής και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει αυτή. Τα κριτήρια ένταξης των περιοχών στο πρόγραμμα προστασίας της UNESCO δεν είναι μόνο η βιοποικιλότητα και η σπανιότητα  των υπαρχόντων φυτικών και ζωικών ειδών και η ποικιλότητα των οικοσυστημάτων αλλά και τα ασυνήθιστα γεωλογικά χαρακτηριστικά. Παραδείγματα περιοχών οι οποίες περιλήφθηκαν στη σύμβαση λόγω της ασυνήθιστης γεωλογικής διαμόρφωσης που παρουσιάζουν είναι το Παμούκαλε στην Τουρκία, το Μονοπάτι του Γίγαντα στην Αγγλία, ο Εθνικός Δρυμός Ουλουρού/Κάτα Τιούτα στην Αυστραλία και το Επαρχιακό Πάρκο Δεινοσαύρων στον Καναδά.

Σε κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνεται μεγάλος αριθμός θεαματικότατων πολύχρωμων φωτογραφιών. Αυτές απεικονίζουν πανοραμικές απόψεις της κάθε φορά παρουσιαζόμενης περιοχής, ιδιαίτερες απόψεις τοπίων, αντιπροσωπευτικά φυτά, ζώα και πτηνά του κάθε φορά περιγραφόμενου οικοσυστήματος.

Η αφθονία των θαυμάσιων φωτογραφιών το καθιστούν σωστό κόσμημα για τη βιβλιοθήκη κάθε βιβλιόφιλου που αγαπά τη φύση και τα ταξίδια ή κάθε  περιβαλλοντολόγου που αγαπά τα βιβλία. Επίσης, τα κείμενα είναι γραμμένα με απλό και ενδιαφέροντα τρόπο. Τέλος, οι χάρτες, οι οποίοι είναι απαραίτητοι σε τέτοιου είδους βιβλία, είναι  άφθονοι, απλοί και κατανοητοί και στον μη ειδικό αναγνώστη.

Το μόνο μεγάλο ελάττωμα των παρουσιάσεων, κατά τη γνώμη μου, είναι η έλλειψη επεξήγησης των κάθε φορά χρησιμοποιούμενων κριτηρίων για την ένταξη των περιοχών στο πρόγραμμα προστασίας της UNESCO. Αυτά παρουσιάζονται μόνο με συντομογραφίες, των οποίων η αντιστοίχηση με συγκεκριμένα κριτήρια δεν εξηγείται πλήρως πουθενά μέσα στην έκδοση, ούτε καν στα περιεχόμενα. Αυτή, θεωρώ, είναι μια αρκετά μεγάλη παράλειψη, καθώς τα κριτήρια ένταξης είναι σημαντικό να κατανοηθούν απ’ τον αναγνώστη.

Επίσης, θα χρειαζόταν, κατά τη γνώμη μου καλύτερη επιμέλεια, καθώς υπάρχουν αρκετές μικρές αβλεψίες. Η καλύτερη επιμέλεια θα το έκανε αξεπέραστο ποιοτικά, αλλά και τώρα είναι μια εξαιρετικά ελκυστική έκδοση.

Εξάλλου, αυτό το μεγάλου μεγέθους λεύκωμα μπορεί, μέσα από τα κείμενα αλλά κυρίως μέσω των φωτογραφιών που περιέχει, να ταξιδέψει τον αναγνώστη απ’ την πολυθρόνα του στα πέρατα του κόσμου και να του δείξει την ομορφιά της Γης, οπότε οποιαδήποτε μικροελαττώματα παραβλέπονται.

Βαθμολογία: 10/10

Τίτλος Βιβλίου: Παγκόσμια Κληρονομιά UNESCO: Προστατευόμενες Φυσικές Περιοχές

Συγγραφέας: Marco Cattaneo, Jasmina Trifoni

Εκδόσεις: Δομική

Αριθμός Σελίδων: 400

ΓΟΥΩΛΤ ΝΤΙΣΝΕΫ, ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Με τις θαυμάσιες εικόνες του, το βιβλίο αυτό προσφέρει ένα ταξίδι στην λιγότερο εξερευνημένη περιοχή της Γης, στον υποβρύχιο κόσμο των ωκεανών. Οδηγούμενος από μια ομάδα ειδικών, συγγραφέων και φωτογράφων, ο αναγνώστης περιοδεύει σε έναν κόσμο εκπληκτικά ποικιλόμορφο και ωραίο, με άγνωστα ως τώρα μυστικά:

• Τα τρία τέταρτα της γήινης επιφάνειας σκεπάζονται από νερό, που το μέσο βάθος του φθάνει τις 4.000 μέτρα.
• Ο Ανταρκτικός Ωκεανός είναι ο τόπος όπου γεννιούνται κάθε χρόνο περισσότερα από ένδεκα δισεκατομμύρια μικρά ζώα, όμοια με μικροσκοπικά γαριδάκια.
• Αληθινά τέρατα του βυθού μπορούν, με ένα απλό άγγιγμα, να δηλητηριάσουν τα θύματά τους ή να τα σκοτώσουν με ηλεκτρική εκκένωση.
• Στα "καθαριστήρια", που διατηρούν στις θάλασσες των κοραλλιών, οι γαρίδες-καθαρίστριες εξυπηρετούν δωρεάν την πελατεία τους.
• Βαθύβια ψάρια διαθέτουν συχνά ποικιλόμορφα συστήματα φωτισμού και μπορούν, μάλιστα,  να εκπέμπουν φως διάφορων χρωμάτων.
• Η ρεμόρα-το κολλησόψαρο-χρησιμοποιεί καρχαρίες, φάλαινες ή ακόμη και πλοία σαν μεταφορικά μέσα για να πηγαίνει από το ένα τροφοπέδιο στο άλλο.
  (Από το οπισθόφυλλο)

Προσωπική άποψη

Το βιβλίο αυτό είναι ένα σύγγραμα εκλαϊκευμένης επιστήμης για τα ζώα της θάλασσας και συστήνει στον αναγνώστη μια ποικιλία θαλάσσιων πλασμάτων, από τις τεράστιες φάλαινες  μέχρι τα μικροσκοπικά διάτομα και από τους μπακαλιάρους και οξύρρυγχους που ζουν στα κρύα νερά μέχρι τα πολύχρωμα ψάρια των τροπικών θαλασσών.

Οι άφθονες πληροφορίες που περιέχει είναι ταξινομημένες σε 11 κεφάλαια. Το πρώτο, με τίτλο "Ο κόσμος του νερού", είναι, θα μπορούσε να πει κανείς, εισαγωγή στο θέμα. Περιλαμβάνει μια σύντομη παρουσίαση των φυσικών χαρακτηριστικών των θαλασσών και των ωκεανών και του τρόπου που επιδρούν αυτά στους ζωντανούς οργανισμούς. Περιέχεται επίσης και μια μικρή ιστορική ανασκόπηση για τη μελέτη της θαλάσσιας ζωής.
Όλα τα υπόλοιπα κεφάλαια συστήνουν στον αναγνώστη διάφορα πιθανά και απίθανα πλάσματα της θάλασσας, από τα μικροσκοπικά όντα του πλαγκτόν ως τη γιγάντια γαλάζια φάλαινα. Τα κεφάλαια κατηγοριοποιούνται με βάση δύο κριτήρια: γεωγραφικά και βιολογικά χαρακτηριστικά. Τα βαθύβια ζώα, απ τα εχινόδερμα της αβύσσου ως τα αβυσσαία ψάρια, εξετάζονται χωριστά. Ο διαχωρισμός αυτός γίνεται καθώς στα νερά της αβύσσου επικρατούν ιδιόμορφες συνθήκες (πίεση του νερού, έλλειψη φωτός), οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα ασυνήθιστες προσαρμογές των πλασμάτων που ζουν σ' αυτά τα βάθη.
Η γραφή είναι πολύ απλή και λίγο ξερή, όπως εξάλλου αρμόζει σε βιβλίο επιστήμης, έστω κι εκλαϊκευμένης. Η γραφή όμως δεν γίνεται υπερβολικά τεχνική και ακαδημαϊκή, και για αυτό το κείμενο γίνεται εύκολα κατανοητό, ακόμη και στον μη ειδικό αναγνώστη. Στην κατανόηση του συμβάλλουν ιδιαίτερα οι εξηγήσεις και τα παραδείγματα για τους επιστημονικούς όρους που περιλαμβάνονται στο κείμενο.
Το ύφος είναι παρομοίως απλό και χωρίς προσωπικές απόψεις, οι οποίες κάνουν άλλα βιβλία του είδους να είναι κάτι περισσότερο από απλά εγκυκλοπαιδικά βιβλία.
Το βιβλίο, λόγω έλλειψης χώρου, προσπαθεί να συμπυκνώσει ένα πολύ μεγάλο όγκο πληροφοριών σε περίπου 173 σελίδες. Κάθε κεφάλαιο (Ο κόσμος του νερού, Το πλανγκτόν, Ασπόνδυλα ζώα, Ασπόνδυλα πιο εξελιγμένα, Ψάρια της Βόρειας Θάλασσας,  Ψάρια του Τροπικού Ατλαντικού,  Ψάρια του Ινδικού και του Ειρηνικού Ι, Ψάρια του Ινδικού και του Ειρηνικού ΙΙ, Οι κάτοικοι των αβύσσων, Θαλάσσια θηλαστικά) θα μπορούσε να είναι από μόνο του ολόκληρο βιβλίο.
Το σύγγραμα δεν επεκτείνεται σε μεγάλο εύρος θεμάτων, απλώς παρουσιάζει ορισμένα απ' τα αντιπροσωπευτικότερα ή και πιο παράξενα ζώα κάθε μιας απ' τις προαναφερόμενες κατηγορίες. Η περιληπτική αυτή διαχείριση των θεμάτων που αφορούν τη ζωή του βυθού μπορεί να θεωρηθεί μειονέκτημα. Η συνοπτικότητα αυτή είναι βέβαια κατανοητή, λόγω περιορισμένου χώρου. Αντικειμενικά, είναι αδύνατο να χωρέσουν όλα τα θέματα που αφορούν τη θαλάσσια ζωή σ' ένα βιβλίο, θα χρειαζόταν ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του βιβλίου, το οποίο εγώ προσωπικά το θεώρησα μειονέκτημα, είναι ότι περιλαμβάνει δύο εισαγωγές-προλόγους, έναν για την ελληνική έκδοση και έναν από την αρχική. Αυτό με δυσαρέστησε, καθώς μου φάνηκε σαν διαφήμιση, σαν να έλεγαν "κοιτάξτε τι καλή δουλειά κάναμε και θαυμάστε μας". Αν και, για να είμαι δίκαιη, στην εισαγωγή της ελληνική έκδοσης έλεγε ορισμένες χρήσιμες πληροφορίες για την κατανόηση του βιβλίου, δηλαδή ποια μέθοδο ακολούθησαν σχετικά με την απόδοση των ονομάτων των διάφορων  ζώων που αναλύονται στο κείμενο.
Σε αυτές τις πληροφορίες που επιλέχθηκαν για παρουσίαση γίνεται, όμως, καλή δουλειά, καθώς περιγράφονται με απλό, επιστημονικό ύφος αλλά και με μεράκι ταυτόχρονα, πράγμα που συντελεί στην αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος του αναγνώστη για τα περιγραφόμενα.
Το πολύ μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου είναι ο πίνακας επιστημονικών ονομάτων που περιέχει. Στο τέλος του βιβλίου, υπάρχει ένας πίνακας με τα επιστημονικά ονόματα των περιγραφόμενων ειδών, την ελληνική μετάφρασή τους και το κοινό τους όνομα, αν υπάρχει. Αυτό, όπως και η συνεπής ονοματολογία που ακολουθείται, βοηθάει εξαιρετικά τον μη ειδικό αναγνώστη στην κατανόηση του κειμένου. Τέλος, το βιβλίο περιλαμβάνει άφθονες και όμορφες φωτογραφίες.
Γενικά, είναι ένα αρκετά ευκολοδιάβαστο και πληροφοριακό σύγγραμα εκλαϊκευμένης επιστήμης. Συστήνεται λοιπόν ως επιμορφωτικό ανάγνωσμα σε όλους αυτούς που ενδιαφέρονται για τις περιβαλλοντικές επιστήμες. Λόγω της ένταξής του στη σειρά του Ντίσνεϋ και της απλής γλώσσας, συστήνεται ιδιαίτερα σε παιδιά των μεγάλων τάξεων του δημοτικού και των πρώτων τάξεων  του γυμνασίου. Είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για αυτά τα επίπεδα, καθώς σε αυτές τις τάξεις υπάρχει ήδη μια πρώτη επαφή με τη φυσική και τη χημεία, οπότε θα πλουτίσουν τις γνώσεις τους για τη φύση με ευχάριστο τρόπο.
Βαθμολογία: 9/10

Τίτλος βιβλίου: Τα θαύματα των θαλασσών
Συγγραφέας: Frank De Graaf-Walt Disney
Μετάφραση: Ζωή Ράλλη-Τζελέπη
Εκδόσεις: Τύπος Α.Ε.
Αριθμός σελίδων: 180