Τετάρτη, 17 Απριλίου 2019

ΜΟΛΛΟΫ, SAMUEL BECKET

 
 

ΜΟΛΛΟΫ, SAMUEL BECKET

                                                                                                                           
Ήδη απ' το οπισθόφυλλο, ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο μυθιστόρημα, καθώς στην πίσω πλευρά του βιβλίου, αντί για περίληψη, ή έστω μια παράγραφο του βιβλίου, φιγουράρει μια σύντομη βιογραφία του συγγραφέα. Ο συγγραφέας αυτός, ο Samuel Becket, είναι γνωστός για τα θεατρικά έργα του, που ανήκουν στο ρεύμα του "θεάτρου του παραλόγου", κλάδο του μοντερνιστικού κινήματος. Τα ίδια νεωτερικά χαρακτηριστικά, δηλαδή υπέρβαση των ορίων της Τέχνης, έκφραση ματαιότητας, άρνηση των αξιών της κοινωνίας, απόρριψη της λογικής αλληλουχίας και επικέντρωση στο υποσυνείδητο, απελευθέρωση απ' τη μορφή, απουσία επικοινωνίας, σκοπού και νοήματος για τον άνθρωπο και επίδραση της υπαρξιστικής φιλοσοφίας, παρουσιάζει και το εν λόγω μυθιστόρημα.
Κατ' αρχήν, η δομή δεν είναι η κλασσική, μυθιστορηματική δομή, αλλά μοιάζει περισσότερο με θεατρικό, καθώς ο αναγνώστης παρακολουθεί τους εσωτερικούς μονολόγους δύο περιθωριακών ανθρώπων. Επίσης, μια παράγραφος μπορεί να πιάνει πολλές σελίδες, οι περισσότερες προτάσεις είναι ασύντακτες και ασύνδετες και γενικά η ροή του λόγου και των σκέψεων είναι συνειρμική και δεν ακολουθεί τη λογική. Με αυτή την τεχνική  αποδίδεται πετυχημένα αυτό που κάθε άνθρωπος, από προσωπική πείρα, ξέρει, δηλαδή ότι η ροή των σκέψεων είναι μπερδεμένη, α-νόητη (χωρίς νόημα) και χωρίς συγκρότηση. Σε κανένα άλλο βιβλίο δεν συνάντησα τόσο αληθοφανή απόδοση  της ροής των σκέψεων κάποιου, καθώς στα περισσότερα λογοτεχνικά βιβλία οι σκέψεις των χαρακτήρων αποδίδονται με τρόπο απείρως πιο συνεκτικό και συγκροτημένο.
Οι μελετητές λένε ότι σε αυτό το βιβλίο διατηρούνται ακόμη κάποιες συμβάσεις του μυθιστορήματος, δηλαδή χαρακτήρες, τόπος, χρόνος και κίνηση. Συνεπώς, μπορεί να υπάρξει μια περίληψη της στοιχειώδους πλοκής: δυο περιθωριακοί τύποι ξεκινούν, για διαφορετικούς λόγους, ο καθένας  τη δικιά του μάταιη, χωρίς νόημα αναζήτηση. Η αποδόμηση των προαναφερόμενων  μυθιστορηματικών συμβάσεων, όμως, έχει ήδη ξεκινήσει, με εντονότερο παράδειγμα τη διάσπαση της χρονικής ενότητας των γεγονότων, χαρακτηριστικό που καταλήγει να προξενεί απορία σχετικά με την ίδια την ταυτότητα των χαρακτήρων.
Όπως όλες οι πράξεις των χαρακτήρων είναι αναίτιες και χωρίς κανένα συναίσθημα, έτσι αναίτια είναι και η έντονη βία στην οποία συχνά καταφεύγουν οι ήρωες. Αυτές οι εξπρεσσιονιστικά γκροτέσκες σκηνές σχετίζονται με την εποχή που γράφηκε το μυθιστόρημα, καθώς οι τεχνικές και τα θέματα του Μοντερνισμού επηρεάστηκαν βαθιά από την αποκτήνωση και βιαιότητα των δύο παγκοσμίων πολέμων, αλλά και τις θηριωδίες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, αποικίες και γκουλάγκ. Οπότε, με αυτή τη διείσδυση της άλογης βίας στον ιστό του βιβλίου, δίνεται  εικόνα στη συμβολική ή και πραγματική ιστορικά βιαιότητα του ανθρώπινου πολιτισμού. Τελικά, η πιθανή ερμηνεία είναι ότι οι ενοχλητικές αυτές εικόνες χρησιμοποιούνται για τη στηλίτευση της βίας ως παράλογης.
Ένα αλλόκοτο στοιχείο του μυθιστορήματος είναι η εμμονή στο σωματικά απωθητικό και στο σκατολογικό στοιχείο. Αυτό το χαρακτηριστικό σχετίζεται με το χαρακτήρα "εναντίον της Τέχνης" που προσέλαβαν αρκετά κινήματα στα πλαίσια του Μοντερνισμού, με κυριότερο παράδειγμα το Ντανταϊσμό. Ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι το μαύρο χιούμορ.
Ο αναγνώστης δεν μπορεί να αισθανθεί κάτι για τους χαρακτήρες, ούτε καν ενδιαφέρον. Η μόνη αλληλεπίδραση, τόσο μεταξύ των χαρακτήρων όσο και μεταξύ χαρακτήρων-αναγνώστη, είναι η αποξένωση.
Η γλώσσα είναι πολύ απλή και λιτή, με τάσεις προφορικότητας. Όμως, με την αστόλιστη αυτή γλώσσα εξετάζονται δύσκολες μεταφυσικές και φιλοσοφικές έννοιες: η αποξένωση, η ματαιότητα, η αποτυχία, ο θάνατος... Ακόμη, μελετάται η φύση της λογοτεχνικής δημιουργίας και η σχέση της καταγραφής συμβάντων με την πραγματικότητα. Το αξιοπερίεργο είναι ότι τα μεταφυσικά και φιλοσοφικά θέματα συνυπάρχουν στενά με τη σκατολογία, ακόμη και στην ίδια πρόταση!
Παραδόξως, η ανάγνωσή του κυλάει σχετικά γρήγορα κι εύκολα, παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.
Αντικειμενικά, για την ιστορία της λογοτεχνίας, είναι σημαντικό βιβλίο, όμως εμένα δεν μου άρεσε. Ο κύριος λόγος είναι ότι αυτό που διαβάζω θέλω να έχει κάποια δομή, να διηγείται μια ιστορία και να μη θυμίζει τόσο πολύ παραλήρημα. Ταυτόχρονα όμως μου άρεσε η συνειρμική και ασύνδετη ροή των σκέψεων των χαρακτήρων, μου φάνηκε εξαιρετικά αληθοφανής. Στοιχεία που με απώθησαν είναι το μαύρο χιούμορ και οι βωμολοχίες, τα οποία απεχθάνομαι, ιδίως σε μυθιστορήματα.
Είναι, πάντως, ένα μυθιστόρημα που στοχεύει στο μυαλό κι όχι στο συναίσθημα, όπως τα περισσότερα μυθιστορήματα. Για να κατανοηθεί, ο αναγνώστης χρειάζεται να έχει ήδη κάποια επαφή με μοντερνιστικά, εξπρεσσιονιστικά μυθιστορήματα. Ακόμη, για να ερμηνευθούν τα διάφορα εκκεντρικά χαρακτηριστικά του βιβλίου και τα μοτίβα και θέματα που καταπιάνεται, είναι απαραίτητη η δουλειά του αναγνώστη μετά το διάβασμα, δηλαδή να σκεφτεί για τη σημασία των παράξενων συμβάντων που διαδραματίζονται στο βιβλίο,  αλλά και να διαβάσει αναλύσεις για τα έργα του Μπέκετ, το ρεύμα του Μοντερνισμού και το "θέατρο του παραλόγου".
Βαθμολογία: 7/10
 
Ταυτότητα βιβλίου
Τίτλος: Μολλόϋ
Συγγραφέας: Samuel Becket
Μετάφραση: Αλεξάνδρα Παπαθανασοπούλου
Εκδόσεις: Ύψιλον
Κατηγορία: Ξένη Λογοτεχνία
Σελίδες: 225
 
 

Σάββατο, 1 Δεκεμβρίου 2018

ΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΕΣ ΔΟΞΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΚΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ, ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΤΣΑΠΡΑΪΛΗΣ


 

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Στις πεδιάδες και τα βουνά της θεσσαλικής επαρχίας δεν έσβησε ποτέ η πίστη στους παλιούς παγανιστικούς μύθους. Σε κελάρια, κοίτες ποταμών και βάραθρα, οι προηγούμενες λατρείες συνεχίστηκαν, μυστικά και αθόρυβα σαν υπόγεια νερά. Στα όνειρα των ανυποψίαστων αλυχτούν τα σκυλιά της Εκάτης, η Κυρά της Καταχνιάς ζητά ένα διαβάτη κάθε Οκτώβρη, και ο χαζό-Λευτέρης ακούγεται πότε-πότε στα ερτζιανά. Αυτή η συλλογή από καινοφανείς δοξασίες και παραδόσεις αποκαλύπτει κάτω από το δέρμα της σύγχρονης ζωής τη μυθική φύση της ελληνικής υπαίθρου. Από το Πήλιο μέχρι τα Άγραφα κι από το Δομοκό μέχρι τον Όλυμπο, χαράσσεται ξανά ο χάρτης μιας άλλης, σκοτεινής Θεσσαλίας.


Προσωπική άποψη
Η πρώτη απαραίτητη πληροφορία για το βιβλίο είναι ότι ο τίτλος είναι παραπλανητικός. Δεν πρόκειται για λαογραφική μελέτη ή για συλλογή με αληθινές λαϊκές παραδόσεις, αλλά για συλλογή με 49 διηγήματα υπερφυσικού τρόμου, τα περισσότερα απ’ τα οποία είναι ιδιαίτερα μικρά, ακόμη και μια μόλις σελίδα σε έκταση. Ακόμη και η περίληψη συμβάλλει στο παιχνίδι της αληθοφάνειας που δημιουργεί ο τίτλος, καθώς τις χαρακτηρίζει «καινοφανείς δοξασίες και παραδόσεις», δηλαδή δοξασίες που φαίνονται σαν καινούριες αλλά δεν είναι. Πάντως, το παιχνίδι πέτυχε, αν κρίνω από το βιβλιοπωλείο απ’ όπου το πήρα, όπου αντί να το τοποθετήσουν στο ράφι «Τρόμος-Φαντασία-Επιστημονική Φαντασία» ή στο ράφι «Ελληνική Λογοτεχνία», το τοποθέτησαν στο ράφι της «Λαογραφίας»! Και δεν ήταν για να κάνουν παιχνίδι με τον τίτλο, καθώς, όταν ενημέρωσα τον υπάλληλο ότι πρόκειται για διηγήματα μυθοπλασίας, δεν το ήξερε!
Όπως αποκαλύπτει και ο τίτλος, τα διηγήματα αυτά διαδραματίζονται σε πόλεις και χωριά της Θεσσαλίας, απ’ όπου κατάγεται και ο συγγραφέας. Τα διηγήματα χωρίζονται σε γεωγραφικές ενότητες, ανάλογα με την περιοχή όπου διαδραματίζονται:
·         Βλαχοχώρια, τα χωριά της Θεσσαλικής Πίνδου,
·         Καραγκουνοχώρια, τα χωριά του κάμπου,
·         Δρακοχώρια, τα χωριά του Πηλίου και της Θεσσαλικής πλευράς του Ολύμπου
·         Οι πόλεις του κάμπου, δηλαδή Καρδίτσα, Τρίκαλα, Λάρισα και Βόλος.
Τέλος, η τελευταία ενότητα, που αποτελεί ολόκληρο διήγημα από μόνη της –το μόνο μεγάλο του βιβλίου- τιτλοφορείται «Αργιθέα», που είναι μια περιοχή της Θεσσαλίας στο Νομό Καρδίτσας, η οποία είναι και η ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέα. Το εν λόγω διήγημα, μαζί με το προοίμιο, που είναι κι αυτό διήγημα,  συνδέουν τα υπόλοιπα σ’ ένα σύνολο, σ’ έναν ολόκληρο κόσμο, θα έλεγε κανείς! Η τελική πινελιά είναι ότι κάθε ενότητα, εκτός απ’ την «Αργιθέα», εισάγεται με μια ανατριχιαστική παραγραφούλα, περιγράφοντας τα γενικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Με διηγήματα τόσο μικρού μεγέθους ο αναγνώστης δεν πρέπει να περιμένει ανάλυση χαρακτήρων ή-στα μικρότερα-ακόμη και σαφή πλοκή με ανατροπές, αλλά καταπληκτική, ζοφερή ατμόσφαιρα με εικόνες ονειρικές-εφιαλτικές, συχνά σχεδόν σουρεαλιστικές. Κάποια απ’ τα διηγήματα έχουν αρκετό αίμα και αυτό μπορεί να δυσαρεστήσει τους αναγνώστες που δεν προτιμούν αυτό το είδος του τρόμου, αλλά ταυτόχρονα ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μοναδικά τους υπαινιγμούς και σε κάνα-δύο απ’ τα διηγήματα τείνει μέχρι τον ψυχολογικό τρόμο.
Η δομή τους τα κάνει να θυμίζουν πραγματικές παραδόσεις ή –αυτά που έχουν πιο σύγχρονα σκηνικά- αστικούς θρύλους. Ο αφηγητής είναι τριτοπρόσωπος παντογνώστης αφηγητής σχεδόν πάντα, εκτός από ένα τμήμα της «Αργιθέα», όπου χρησιμοποιείται πρωτοπρόσωπη αφήγηση, οι διάλογοι είναι ανύπαρκτοι και οι περιγραφές εντάσσονται μέσα στην αφήγηση χωρίς να υπάρχουν ξεκάθαρα περιγραφικά τμήματα. Ακόμη, χρησιμοποιούνται εκφράσεις που δίνουν το σήμα κατατεθέν της παράδοσης, δηλαδή: λέγεται πώς, σύμφωνα με τους γεροντότερους, ο θρύλος λέει, έτσι λέγεται, οι ντόπιοι λένε, παλιότερα λέγανε, οι παλιοί λένε. Τέλος, προσωπικά ονόματα των ηρώων απουσιάζουν, εκτός από ένα-δύο διηγήματα.
Η γλώσσα είναι μάλλον απλή, διακοσμημένη με αρκετές διαλεκτικές λέξεις, τόσο ώστε να αποκτά κάποιο τοπικό χρώμα αλλά να μην γίνεται δυσνόητη. Η απλή γλώσσα αντισταθμίζεται από τις μάλλον αναπάντεχες μεταφορές και παρομοιώσεις, οι οποίες αφθονούν και κάνουν το ύφος κάπως σκοτεινό και μπαρόκ. Η αφθονία σχημάτων λόγου δίνει μια αίσθηση απόκοσμου αλλά και δυσκολεύει κάπως την κατανόηση, καθώς εγώ προσωπικά κατάλαβα τι γινόταν σε κάποια διηγήματα μόνο με τη δεύτερη ανάγνωση.
Οι επιδράσεις που διαμόρφωσαν τα διηγήματα προέρχονται απ’ την λαϊκή παράδοση, απ’ την αρχαία ελληνική μυθολογία και λογοτεχνία, απ’ τη σύγχρονη λογοτεχνία τρόμου και απ’ τη Metal μουσική. Επιδράσεις της λαϊκής παράδοσης είναι τα ονόματα και τα είδη των υπερφυσικών όντων (χαμοδράκια, λάμιες, νεράιδες-Καλοκυράδες, οι Μοίρες, προσωποποιήσεις ασθενειών, της δυστυχίας και της φτώχειας, του χειμώνα). Νομίζω επίσης ότι και η προσωνυμία «Παναγιά η Κουκουβάγια» σ’ ένα του διήγημα είναι πιθανό να εμπνεύστηκε από ένα αληθινό προσωνύμιο της Παναγίας.  Στο νησί της Κεφαλλονιάς υπάρχει ένα μοναστήρι όπου λατρεύεται η Παναγία με το προσωνύμιο «Λάμια», ένα γνωστό δηλαδή θηλυκό δαιμόνιο. Και στα δύο προσωνύμια παρατήρησα το ίδιο μείγμα δαιμονικού και προστατευτικού ρόλου, παγανιστικού και χριστιανικού στοιχείου.
Επιδράσεις απ’ την αρχαία ελληνική μυθολογία και (ας πούμε) λαογραφία είναι ο μύθος του Μελέαγρου, η  σκοτεινή θεά Εκάτη και η σύνδεσή της με σκύλους, το δαιμόνιο Μορμολύκη-Μορμώ, η παρουσία του Πάνα και Σάτυρων σε μια σκηνή (χωρίς να αναφέρονται ονομαστικά, αλλά απ’ την περιγραφή τείνω να πιστέψω ότι ο συγγραφέας υπονοούσε τα εν λόγω πλάσματα) και ο θρύλος για τη δύναμη των μαγισσών της Θεσσαλίας.
Παρατήρησα επίσης επιδράσεις δύο σύγχρονων συγγραφέων τρόμου, του Λάβκραφτ και του Κλάιβ Μπάρκερ. Οι αναφορές στον Λάβκραφτ στην υπόθεση των διηγημάτων είναι πολύ συχνές: αναφέρονται κάτι μυστηριώδεις «Παλαιοί», περιγράφονται υπαινικτικά ιχθυόμορφα πλάσματα, η θέση των άστρων έχει μεγάλη σημασία… Η επίδραση απ’ τον Μπάρκερ συνίσταται στη δομή της συλλογής, η οποία μοιάζει πολύ με τη δομή της συλλογής « Τα Βιβλία του Αίματος».
Απ’ όσο μπορώ να κρίνω εγώ προσωπικά, με τη μικρή σχετικά γνώση της συγκεκριμένης μουσικής σκηνής, επίδραση απ’ τη Metal μπορεί να θεωρηθεί ο έντονος αντιχριστιανικός τόνος των διηγημάτων, ο τονισμός του παγανιστικού στοιχείου και η σύνδεσή του με τη γη. Συγκεκριμένα, ο τόνος αυτός δίνεται ήδη από τον τίτλο: όχι απλώς λαϊκές ή παραδοσιακές δοξασίες, αλλά παγανιστικές. Στα διηγήματα τονίζεται η αρχαιότητα και η ισχύς των δοξασιών ενάντια στον χριστιανισμό και κρυφά απ’ αυτόν ενώ  σε κάποια διηγήματα οι παπάδες είναι αυτοί που θέλουν να ξεριζώσουν την παλιά πίστη. Όσοι έχουν καλή γνώση του συγκεκριμένου μουσικού είδους σίγουρα θα αναγνωρίσουν πολλά μοτίβα.
Το ελκυστικό στοιχείο αυτής της ποικιλίας επιδράσεων είναι ότι ενώνονται με εξαιρετικά αρμονικό τρόπο. Για να δώσω συγκεκριμένο παράδειγμα, παραπάνω ανέφερα ότι στα διηγήματα συναντώνται κάτι μυστηριώδεις Παλαιοί. Ο αναγνώστης δεν μπορεί να είναι σίγουρος αν αυτές οι οντότητες είναι οι Μεγάλοι Παλαιοί του Λάβκραφτ, χθόνιοι θεοί της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας ή αυτό που προέκυψε απ’ το πάντρεμα μεταξύ των δύο προηγούμενων.
Η μόνη αδυναμία του κειμένου είναι ότι καμιά φορά θυσιάζει την κατανόηση της πλοκής στην ατμόσφαιρα, με αποκορύφωμα ένα διήγημα που μοιάζει να αποτελείται από ασύνδετες φρικιαστικές εικόνες. Τα καλά του στοιχεία είναι όμως τόσα πολλά: γλώσσα, ύφος, ατμόσφαιρα, πρωτοτυπία με γνωστά «υλικά», που το στοιχείο αυτό περνάει σχεδόν απαρατήρητο και μπορεί να θεωρήσει κανείς ότι συμβάλλει κιόλας στη γοητεία του αναγνώσματος.
Γενικά, είναι ένα βιβλίο που συστήνεται σε όλους τους φίλους του υπερφυσικού τρόμου. Συστήνεται τόσο στους απλούς αναγνώστες που θα απολαύσουν την ατμόσφαιρα, όσο και στους συγγραφείς για να δουν ότι μια χαρά μπορεί να γραφεί τρόμος με φόντο την ελληνική επαρχία, σε αυτούς που αγαπούν τις παραδοσιακές ιστορίες για να γευτούν μια άλλη εκδοχή της αγάπης τους, αλλά και σε αυτούς που απεχθάνονται την παράδοση, για να δουν ότι παράδοση δεν σημαίνει απαραίτητα κάτι βαρετό και παλιομοδίτικο. Επίσης, θα αρέσει στους φίλους του λαβκραφτικού τρόμου, λόγω της παρουσίας πλασμάτων εμπνευσμένων από αυτόν, αλλά και σε αυτούς που δεν συμπαθούν τα λαβκραφτικά τέρατα, καθώς είναι παρουσιασμένα πολύ πρωτότυπα και διαφορετικά.  Τέλος, είναι ιδανικό ανάγνωσμα για τους φίλους της ατμόσφαιρα και του υπαινικτικού τρόμου, όπως η γράφουσα,  ενώ ταυτόχρονα θα αρέσει πολύ στους οπαδούς του σπλάττερ, καθώς μερικές απ’ τις ιστορίες έχουν αρκετό αίμα. Κοντολογίς, αυτό το βιβλίο είναι ένα διαμαντάκι που περιέχει κάτι για τον καθένα που αγαπά το είδος «τρόμος».
Βαθμολογία: 10/10

 
Τίτλος βιβλίου: Παγανιστικές δοξασίες της Θεσσαλικής επαρχίας
Συγγραφέας: Χρυσόστομος Τσαπραϊλής
Εκδόσεις: Αντίποδες
Αριθμός σελίδων: 153

Σάββατο, 9 Ιουνίου 2018


ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΚΟΥΣΤΩ, Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ


Λίγα λόγια για το βιβλίο
Το βιβλίο ανήκει στη σειρά της εγκυκλοπαίδειας Κουστώ, με γενικό τίτλο «Ο κόσμος του ωκεανού». Η σειρά αποτελείται από βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης, τα οποία αφορούν το θαλάσσιο και παραθαλάσσιο περιβάλλον, ενώ αναφέρονται και σε θέματα προστασίας της φύσης. Τα βιβλία είναι εικονογραφημένα από την ομάδα του διάσημου ωκεανογράφου Ζακ-Υβ Κουστώ.
Το συγκεκριμένο βιβλίο παρουσιάζει μια ποικιλία θεμάτων που συσχετίζεται με την αναπαραγωγή των θαλάσσιων όντων: από όλες τις πιθανές και απίθανες μεθόδους που χρησιμοποιούν τα ζώα της θάλασσας για να αναπαραχθούν ως την προστασία των απογόνων και τη σχέση της αναπαραγωγής με τη διαδικασία της εξέλιξης.
Το βιβλίο περιλαμβάνει περιεχόμενα, εισαγωγή και 14 κεφάλαια.
Τα περιεχόμενα παρουσιάζονται με τον ίδιο πρωτότυπο τρόπο όπως σε όλα τα βιβλία της σειράς. Ο τίτλος δηλαδή της εισαγωγής και κάθε κεφαλαίου περιέχεται σε ένα κειμενάκι που εξηγεί το θέμα.
Η εισαγωγή ασχολείται με την πιθανότητα ύπαρξης ενός αθάνατου ζώου. Με αφορμή αυτό, ο συγγραφέας μας εξηγεί τους νόμους της φυσικής επιλογής και τη σημασία που έχουν τόσο η γέννηση όσο κι ο θάνατος για την επιβίωση του είδους. Στην εισαγωγή  χρησιμοποιείται, για να ευαισθητοποιήσει σχετικά με το θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος, η ανθρωπική θεωρία, δηλαδή μια θεωρία που θεωρεί τον άνθρωπο ως στόχο της εξέλιξης και όχι ως ένα τυχαίο προιόν της. Η εισαγωγή έχει τόνους μελλοντολογικής αισιοδοξίας ως προς την ανθρώπινη και συγκεκριμένα ιατρική πρόοδο.
Κεφάλαιο 1: «Η γονιμότητα της θάλασσας»
Σε αυτό το κεφάλαιο, εξηγούνται οι αιτίες της καταπληκτικά μεγάλης γονιμότητας των περισσότερων θαλάσσιων πλασμάτων και παρουσιάζονται παραδείγματα.
Κεφάλαιο 2: «Παράγοντες ελέγχου ισορροπίας»
Το κύριο θέμα αυτού του κεφαλαίου είναι οι φυσικοί παράγοντες που ελέγχουν τον υπερπληθυσμό της θάλασσας και γενικά συντελούν στην οικολογική ισορροπία και σταθερότητα.
Κεφάλαιο 3: «Η επιβίωση του ικανότερου»
Αυτό το κεφάλαιο πραγματεύεται ζητήματα βιολογικής εξέλιξης και διηγείται, σε γενικές γραμμές, την εξελικτική ιστορία των ψαριών. Εικονογραφείται με εξελικτικά επιτυχημένα παραδείγματα θαλάσσιων πλασμάτων.
Κεφάλαιο 4: «Ο χάρτης του θησαυρού»
Αυτό το κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο DNA, το χαρακτηριστικό του πυρήνα των κυττάρων  που κωδικοποιεί τα κληρονομικά χαρακτηριστικά των οργανισμών. Συγκεκριμένα, περιγράφονται περιληπτικά και με απλά λόγια η δομή του, οι λειτουργίες του, ιδίως η εμπλοκή του στη δημιουργία νέων κυττάρων, και η ιστορία της ανακάλυψής του.
Κεφάλαιο 5: «Αναπαραγωγή χωρίς γονιμοποίηση»
Σε αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζονται μονοκύτταροι αλλά και πολυκύτταροι οργανισμοί που αναπαράγονται χωρίς γονιμοποίηση και εξηγούνται οι λόγοι προσαρμογής για τους οποίους οι παρουσιαζόμενοι οργανισμοί χρησιμοποιούν αυτή τη μέθοδο  για τον πολλαπλασιασμό τους.
Κεφάλαιο 6: «Αναπαραγωγή με γονιμοποίηση»
Σε αυτό το μεγάλο κεφάλαιο, εξηγείται η εξελικτική σημασία της αναπαραγωγής με γονιμοποίηση και παρουσιάζεται ένα ευρύ φάσμα θαλάσσιων πλασμάτων των οποίων η διαιώνιση του είδους γίνεται με γονιμοποίηση.  Εξερευνάται η εξελικτική  πορεία των μεθόδων αναπαραγωγής με γονιμοποίηση από τις απλούστερες ως τις πιο σύνθετες, που περιλαμβάνουν και φροντίδα των νεογνών.
Κεφάλαιο 7: «Ειρηνικό ειδύλλιο»
Αυτό το κεφάλαιο απαντάει στο ερώτημα: «Πώς τα ψάρια και τα θαλάσσια ζώα γενικά προσελκύουν το ταίρι τους;» και παρατίθενται παραδείγματα από τις διάφορες τακτικές προσέλκυσης.
Κεφάλαιο 8: «Βία με κίνητρο το σεξ»
Σε αυτό το κεφάλαιο, δίνονται παραδείγματα θαλάσσιων ζώων τα οποία  στην τελετουργία ζευγαρώματος και στον καθορισμό του εδάφους τους  χρησιμοποιούν βία.
Κεφάλαιο 9: «Αναπαραγωγή στην τύχη»
Αυτό το κεφάλαιο αφορά κυρίως την επίδειξη παραδειγμάτων από θαλάσσια πλάσματα που δεν φροντίζουν τα αυγά ή τα νεογνά τους. Περιλαμβάνει όμως και πολλά άλλα θέματα: το φαινόμενο του ευτροφισμού  στη θάλασσα, που προκαλείται από τον υπερπληθυσμό ενός είδους μικροοργανισμού, τη διεργασία της ανακύκλωσης θρεπτικών στοιχείων στη θάλασσα, τις αλλαγές της τροφικής αλυσίδας ως προς τον πληθυσμό με βάση τις εποχές, τη θαλασσοκαλιέργεια και το ρόλο των επιδρομέων στην εξέλιξη και στον κύκλο της ζωής.
Κεφάλαιο 10: «Ενδομήτρια προστασία»
Σε αυτό το κεφάλαιο ο αναγνώστης μαθαίνει όχι μόνο τα σχετικά με τα θαλάσσια θηλαστικά, αλλά και πιο παράξενες περιπτώσεις, όπως τα ωοζωοτόκα ψάρια, δηλαδή ψάρια που γεννούν αυγά αλλά η εκκόλαψη τους γίνεται μέσα στο σώμα του ψαριού.
Κεφάλαιο 11: «Φροντίδα των γονέων για τα μικρά»
Αυτό το κεφάλαιο αναλύει την εξελικτική σημασία των γονέων για τα μικρά, τη σχέση της με την ικανότητα για μάθηση και παρουσιάζει  το παράδειγμα των θαλάσσιων θηλαστικών.
Κεφάλαιο 12: «Διαστροφές»
Αυτό το κεφάλαιο πραγματεύεται τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν στα ζώα σε αντικανονικές καταστάσεις, όπως υπερπληθυσμός ή αιχμαλωσία από ανθρώπους.
Κεφάλαιο 13: «Η ωραιότητα»
Αυτό το κεφάλαιο αποτελεί αφορμή για την παράθεση εξαιρετικών και ασυνήθιστων φωτογραφιών.
Κεφάλαιο 14: «Η πράξη της ζωής»
Αυτό το κεφάλαιο είναι ένα ποίημα που διηγείται με στίχους την εξέλιξη της ζωής, από το πιο πρωτόγονο φύκος ως τον άνθρωπο και τα όνειρά του για διαστημικά ταξίδια.

 
Προσωπική άποψη
Το βιβλίο αυτό μπορεί να θεωρηθεί από τα πιο ευχάριστα της σειράς. Πραγματεύεται τη συνέχιση της ζωής στα διάφορα θαλάσσια ζώα, από τους μικροοργανισμούς του πλανγκτού  ως τις φάλαινες, μέσω των σταδίων προσέλκυση, ζευγάρωμα, γέννηση και φροντίδα των νεογνών. Το θέμα της συνέχισης της ζωής μέσω των απογόνων είναι εξαιρετικά συγκλονιστικό, σχεδόν μαγικό θα μπορούσε να πει κανείς.  Σε αυτό το βιβλίο, ο αναγνώστης συνειδητοποιεί την άπειρη ζωτικότητα της φύσης και τον υπαρξιακό χαρακτήρα της γέννησης νέων πλασμάτων. Αυτή η υποσυνείδητη πλευρά των θεμάτων που πραγματεύεται το βιβλίο το κάνει, νομίζω, τόσο γοητευτικό και το διαφοροποιεί από τα, επίσης πολύ ελκυστικά, υπόλοιπα βιβλία της σειράς.
Όπως και τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς, έχει έντονους φιλοπεριβαλλοντικούς τόνους. Τονίζει ιδιαίτερα τη θέση του ανθρώπου ως τμήμα της φύσης και μιλάει ενάντια στην αιχμαλωσία των ζώων για την ψυχαγωγία των ανθρώπων. Ο συγγραφέας, για να μιλήσει για τη θέση του ανθρώπου στη φύση και για το χρέος του για την προστασία του περιβάλλοντος, βασίζεται στην ανθρωπική αρχή, η οποία θεωρεί τον άνθρωπο ως στόχο της εξέλιξης και όχι ως ένα τυχαίο προϊόν της. Αυτή η θεωρία είναι κάπως αμφιλεγόμενη από τους ειδικούς, οπότε είναι πιθανόν αυτή η πλευρά του βιβλίου να μην αρέσει στον επιστήμονα. Η εισαγωγή έχει έναν τόνο μελλοντολογικής αισιοδοξίας και απόλυτης εμπιστοσύνης στα ιατρικά επιτεύγματα, τρόπος σκέψης συνηθισμένος κατά την εποχή που γράφηκε η σειρά. Όμως, στο σύγχρονο αναγνώστη, που έχει έρθει αντιμέτωπος με νέες ασθένειες, αναζωπύρωση παλιότερων ασθενειών, εξάπλωση ασθενειών που οφείλονται στο σύγχρονο τρόπο ζωής και στη ρύπανση, ακούγεται κάπως ειρωνικό.
Είναι προσιτό ακόμη και στον μη ειδικό αναγνώστη, καθώς υπάρχει ελάχιστη ορολογία και αυτή μόνο σε ένα κεφάλαιο, συγκεκριμένα σε αυτό που ασχολείται με το DNA.
Είναι πλούσια εικονογραφημένο και η εικονογράφηση δεν περιλαμβάνει μόνο φωτογραφίες αλλά και σχεδιαγράμματα που εξηγούν τις διάφορες διεργασίες.
Το κύριο ελλάτωμα του βιβλίου είναι η έλλειψη συνοχής σε μερικά απ’ τα κεφάλαια, όπου εκτός απ’ το κύριο θέμα, καλύπτονται και θέματα που δεν έχουν σχέση με τον τίτλο του κεφαλαίου ή έχουν μόνο έμμεση.  Ακόμη, μερικοί θα χαρακτήριζαν μεγάλο μέρος του εντυπωσιοθηρικό, καθώς το βιβλίο, για να γίνει κατανοητό στους μη ειδικούς, χρησιμοποιεί καθημερινές λέξεις του τύπου ειδύλλιο, βία, σεξ, γονείς και τα παρόμοια.
Άλλα προβλήματα διαπιστώνονται στη μετάφραση, η οποία κάνει το κείμενο ασαφές σε ορισμένα σημεία και συνεπώς δυσκολεύει την κατανόησή του. Επίσης, η επιστημονική ορολογία, η οποία ναι μεν είναι ελάχιστη αλλά όπου υπάρχει πρέπει να ακολουθούνται οι κανόνες της, δεν είναι μεταφρασμένη με σαφήνεια και δεν ακολουθείται η μεθοδολογία. Για παράδειγμα, το ωάριο το λέει «αυγό» πράγμα που δεν νομίζω ότι είναι ορθός όρος, καθώς στα σχολικά βιβλία βιολογίας ο θηλυκός γαμέτης ονομάζεται ωάριο, ενώ στην περίπτωση των φυτών ωοκύτταρο.
Γενικά, το θεωρώ ένα πάρα πολύ καλό και ενδιαφέρον βιβλίο, αρκετά αισιόδοξο ώστε να μην βαραίνει τον αναγνώστη, αλλά και αρκετά ανήσυχο ώστε να τον αφυπνίσει σχετικά με το περιβάλλον. Μπορεί να προκαλέσει ενδιαφέρον ακόμη και στον αδιάφορο για το περιβάλλον και την επιστήμη, λόγω του ελκυστικού στους πολλούς και «πιασάρικου» θέματος. Μπορεί να βοηθήσει στην ευαισθητοποίηση για την προστασία του περιβάλλοντος και στην ενημέρωση χωρίς να ταλαιπωρήσει τον μη ειδικό αναγνώστη με πολύπλοκους όρους. Τέλος, οι όμορφες και ασυνήθιστες φωτογραφίες των θαλάσσιων πλασμάτων που περιγράφει, τραβηγμένες από το πλήρωμα του «Καλυψώ» (το καράβι του Κουστώ), είναι ικανές να μαγέψουν τον οποιονδήποτε αναγνώστη.
Βαθμολογία: 9/10

 
Τίτλος σειράς: Εγκυκλοπαίδεια Κουστώ
Τίτλος βιβλίου: Η αναπαραγωγή στη θάλασσα
Εκδόσεις: Αλκυών
Μετάφραση: Όμηρος Αβραμίδης

Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017


ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΚΟΥΣΤΩ, Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

 

 

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Το βιβλίο ανήκει στη σειρά της εγκυκλοπαίδειας Κουστώ, με γενικό τίτλο «Ο κόσμος του ωκεανού». Η σειρά αποτελείται από βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης, τα οποία αφορούν το θαλάσσιο και παραθαλάσσιο περιβάλλον, ενώ
αναφέρονται και σε θέματα προστασίας της φύσης. Τα βιβλία είναι εικονογραφημένα από την ομάδα του διάσημου ωκεανογράφου Ζακ-Υβ Κουστώ.
Το συγκεκριμένο βιβλίο παρουσιάζει, όπως λέει και ο τίτλος του, όλες τις πιθανές και απίθανες τεχνικές που χρησιμοποιούν για την κίνησή τους τα διάφορα ζώα της θάλασσας.  Παρουσιάζει επίσης ανθρώπινες κατασκευές που μιμούνται τους εν λόγω μηχανισμούς.
Το βιβλίο περιλαμβάνει περιεχόμενα, εισαγωγή και 12 κεφάλαια, απ’ τα οποία το τελευταίο είναι ένα ποίημα.
Τα περιεχόμενα ακολουθούν τη συνηθισμένη δομή αυτής της σειράς, δηλαδή με τον τίτλο να αναγράφεται, με κεφαλαία, μέσα σε ένα σύντομο κειμενάκι-παρουσίαση.
Στην εισαγωγή, ο Κουστώ εξηγεί τη σημαντικότητα της κίνησης, τόσο ως «σήμα κατατεθέν» της πανίδας όσο και ως μοχλό εξέλιξης, συνδυασμένη με την ανάγκη εξεύρεσης τροφής. Η υπόλοιπη εισαγωγή περιλαμβάνει παραδείγματα έμπνευσης από την κίνηση των θαλάσσιων πλασμάτων σε ανθρώπινες κατασκευές και εφευρέσεις για θαλάσσια μετακίνηση. Σ’ αυτό το σημείο, υπάρχει και μια χροιά μελλοντολογικής αύρας.
·         Κεφάλαιο 1: «Η πυκνότητα του περιβάλλοντος»
Το κεφάλαιο αυτό ασχολείται με τους φυσικούς νόμους της κίνησης στη θάλασσα και στον αέρα.
·         Κεφάλαιο 2: «Μορφές και σχήματα»
  Εδώ ο συγγραφέας ασχολείται με τα ποικίλα σχήματα των ψαριών, εξηγώντας τα ως προσαρμογή για τις εκάστοτε ανάγκες κίνησης κάθε είδους. Εξηγείται επίσης η σχέση του σχήματος με τη βέλτιστη ταχύτητα. Στο κεφάλαιο, αφιερώνεται χώρος στη μίμηση των σχημάτων των ταχύτερων ψαριών σε ανθρώπινες κατασκευές.
·         Κεφάλαιο 3: «Κινούμενο κύμα»
Αυτό το κεφάλαιο ασχολείται με τη βασική μέθοδο κίνησης των περισσότερων ψαριών και θαλάσσιων θηλαστικών. Παρουσιάζει ορισμένες εξαιρέσεις ψαριών που κινούνται με διαφορετικό τρόπο και εξηγεί πώς λειτουργούν οι μύες των ψαριών κατά τη διαδικασία της κολύμβησης.
·         Κεφάλαιο 4: «Ο ρόλος των πτερυγίων»
Σ’ αυτό το κεφάλαιο εξηγείται η χρήσω των πτερυγίων ως βοηθημάτων κίνησης στα ψάρια.  Αφιερώνεται χώρος ξεχωριστά για τη μελέτη του πτερυγίου της ουράς, με παράθεση σχημάτων και παραδειγμάτων. Αναφέρονται επίσης πολλές ειδικές περιπτώσεις και εξαιρέσεις.
·         Κεφάλαιο 5: «Σύστημα αεριοπρωθήσεως»
Εδώ εξηγείται ο μηχανισμός της κίνησης με εκτόξευση νερού και δίνονται παραδείγματα θαλάσσιων ζώων που χρησιμοποιούν αυτή τη μέθοδο κίνησης. Επίσης αναλύεται παράδειγμα ανθρώπινης κατασκευής για κίνηση στη θάλασσα που χρησιμοποιεί την ίδια μέθοδο.
·         Κεφάλαιο 6: «Ζώα της θάλασσας που περπατούν ή έρπουν»
Σε αυτό το κεφάλαιο περιγράφονται διάφορα πλάσματα της θάλασσας που μετακινούνται με τους αναφερόμενους στον τίτλο τρόπους, εξηγώντας και τις συνθήκες που τα οδήγησαν να προτιμήσουν αυτόν τον τρόπο μετακίνησης.
·         Κεφάλαιο 7: «Άλλοι τρόποι κίνησης»
Τα παραδείγματα που δίνονται σε αυτό το κεφάλαιο είναι πάρα πολλά: θαλασσοπούλια που βουτάνε στο νερό, θαλάσσιες σαύρες, θαλάσσιες χελώνες και μέδουσες. Τα περισσότερα παραδείγματα αντιστοιχίζονται με ανθρώπινες κατασκευές μετακίνησης στη θάλασσα που χρησιμοποιούν όμοιες μεθόδους. Τέλος, στο κεφάλαιο γίνεται σύγκριση των δυνατοτήτων, ως προς την κίνηση μέσα στη θάλασσα, του ανθρώπου με τα θαλάσσια θηλαστικά.
·         Κεφάλαιο 8: «Λαθρεπιβάτες»
Αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζει ορισμένα θαλάσσια πλάσματα, παρασιτικά ή αβλαβή, που χρησιμοποιούν για τις μετακινήσεις τους άλλα ζώα.
·         Κεφάλαιο 9: «Πήδημα έξω απ’ το νερό»
Ορισμένα ψάρια και κήτη συνηθίζουν τους πήδους έξω απ’ το νερό. Αυτό το κεφάλαιο αναλύει την εν λόγω συμπεριφορά,  εξηγώντας τα πιθανά αίτια των πηδημάτων και τις τεχνικές που χρησιμοποιούν τα ψάρια για να επιτύχουν αυτά τα ακροβατικά. Ακόμη, αναφέρονται δύο περιπτώσεις ανθρώπινων κατασκευών για θαλάσσιες μετακινήσεις που αιωρούνται πάνω από το νερό.
·         Κεφάλαιο 10: «Για μεγαλύτερες ταχύτητες»
Το κεφάλαιο εξηγεί τους διάφορους μηχανισμούς που χρησιμοποιούν τα ψάρια και τα κήτη για μεγαλύτερη απόδοση σε ταχύτητα και την εξελικτική σημασία της ταχύτητας στον ωκεανό. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι διάφοροι: σχήμα, ανατομία, βλέννα και ειδική κατασκευή του δέρματος. Τέλος, παρουσιάζεται το ταχύτερο θαλάσσιο όχημα και αναφέρονται οι ομοιότητές του με ορισμένα χαρακτηριστικά των ταχύτερων ψαριών.
·         Κεφάλαιο 11: «Ο τρόπος κινήσεως καθορίζει τον τρόπο ζωής»
Ο τρόπος κίνησης και το σχήμα των θαλάσσιων ζώων εντάσσεται γενικά στον τρόπο ζωής κάθε πλάσματος  και στο κεφάλαιο αυτό αναλύεται ως  εξελικτική προσαρμογή στο περιβάλλον. Δίνονται επίσης συγκεκριμένα παραδείγματα ψαριών και θαλάσσιων ζώων με ιδιαίτερη κινητική προσαρμογή στον τόπο που ζουν, στις συνήθειές τους κλπ.
·         Κεφάλαιο 12: «Η τέχνη της κινήσεως»
Το ποίημα που αποτελεί το τελευταίο κεφάλαιο μπορεί να περιγραφεί ως μια ποιητικίζουσα περιγραφή ενός υποθαλάσσιου τοπίου, όπως το βιώνει ένας δύτης.

 
 Προσωπική άποψη
Αν και πολύ όμορφο αισθητικά βιβλίο, λόγω των φωτογραφιών γνωστών και άγνωστων θαλάσσιων πλασμάτων, είναι λιγότερο ευκολοδιάβαστο από άλλα βιβλία της ίδιας σειράς. Αυτό συμβαίνει επειδή, λόγω του εξειδικευμένου θέματός του, έχει πολλά τεχνικά στοιχεία και διαγράμματα. Επίσης, δεν περιέχει τις  έντονες εκκλήσεις για την σημασία της προστασίας του περιβάλλοντος που κάνουν άλλα βιβλία της ίδιας σειράς να είναι κάτι περισσότερο από απλά εγκυκλοπαιδικά βιβλία.
Άλλο σημαντικό ελάττωμα του βιβλίου αφορά τη μετάφραση και την επιμέλεια και είναι η ονοματολογία που ακολουθείται. Κανονικά, τα επιστημονικά ονόματα γράφονται στα λατινικά. Στο συγκεκριμένο βιβλίο όμως, τα επιστημονικά ονόματα μεταφράζονται πλήρως στα ελληνικά ή αναφέρεται μόνο το κοινό όνομα του ζώου. Και αυτές οι δύο τεχνικές δυσκολεύουν την κατανόηση του αναγνώστη, καθώς τα περισσότερα από τα περιγραφόμενα πλάσματα δεν απαντώνται στις ελληνικές θάλασσες και είναι απίθανο να τα ξέρει με το κοινό τους όνομα ο αναγνώστης ή να βρει περισσότερα για αυτά, όταν το επιστημονικό όνομα μεταφράζεται πλήρως στα ελληνικά και δεν τηρείται η μεθοδολογία.
Εμένα προσωπικά δεν με ξετρέλανε, όπως άλλα βιβλία της σειράς.  Η απουσία περιβαλλοντικών στοχασμών το έκανε ένα συνηθισμένο εγκυκλοπαιδικό βιβλίο, χωρίς στοιχεία που να το κάνουν να ξεχωρίζουν.  Οι λεπτομέρειες σχετικά με τη φυσική, αναπόφευκτες σε ένα βιβλίο με θέμα την κίνηση, με κούρασαν κάπως. Η αφθονία τεχνικών λεπτομερειών και διαγραμμάτων μπορούν πάντως να κάνουν το βιβλίο χρήσιμο ως εκπαιδευτικό βοήθημα σε φοιτητές βιολογικών επιστημών.
Βαθμολογία: 8,5/10

 
Τίτλος σειράς: Εγκυκλοπαίδεια Κουστώ, Ο κόσμος του ωκεανού
Τίτλος βιβλίου: Η τεχνική της κίνησης
Συγγραφέας: Ζακ-Υβ Κουστώ
Μετάφραση: Όμηρος Αβραμίδης
Εκδόσεις Αλκυών
Αριθμός σελίδων:  144

Δευτέρα, 19 Ιουνίου 2017

Εγκυκλοπαίδεια Κουστώ, Οι φαραώ της θάλασσας

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΚΟΥΣΤΩ, ΟΙ ΦΑΡΑΩ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ


Λίγα λόγια για το βιβλίο
Το βιβλίο ανήκει στη σειρά της εγκυκλοπαίδειας Κουστώ, με γενικό τίτλο «Ο κόσμος του ωκεανού». Η σειρά αποτελείται από βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης, τα οποία αφορούν το θαλάσσιο και παραθαλάσσιο περιβάλλον, ενώ αναφέρονται και σε θέματα προστασίας της φύσης. Τα βιβλία είναι εικονογραφημένα από την ομάδα του διάσημου ωκεανογράφου Ζακ-Υβ Κουστώ.
Το συγκεκριμένο βιβλίο αφορά αποκλειστικά τα κοράλλια και την παρουσίαση των οικοσυστημάτων που δομούνται από αυτά.
Το βιβλίο περιλαμβάνει περιεχόμενα, εισαγωγή και 9 κεφάλαια, απ’ τα οποία το τελευταίο είναι ένα ποίημα.
Τα περιεχόμενα ακολουθούν τη συνηθισμένη δομή αυτής της σειράς, δηλαδή την ένταξη του τίτλου κάθε κεφαλαίου σε ένα σύντομο κειμενάκι που αφορά το θέμα του εν λόγω κεφαλαίου κάθε φορά.
Στην εισαγωγή, ο ωκεανολόγος Κουστώ αφήνει για λίγο την αντικειμενικότητα του επιστήμονα, για να περιγράψει λογοτεχνικά το μεγαλείο της φύσης και το δέος του ανθρώπου μπροστά στα θαύματα της φύσης. Η εισαγωγή είναι μια ενδεής και λογοτεχνική αφήγηση για τη σταδιακή, σε βάθος εκατομμυρίων χρόνων, δημιουργία των κοραλλιογενών σχηματισμών. Το κείμενο περιέχει επίσης μια έκκληση για την αναγκαιότητα της προστασίας του περιβάλλοντος και συγκεκριμένα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Επειδή όμως ο συγγραφέας του βιβλίου είναι επιστήμονας, η έκκληση αυτή δεν βασίζεται μόνο στο συγκινησιακό φορτίο, αλλά εξηγεί ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα προκύπτουν εξαιτίας του διαφορετικού ρυθμού μεταβολής του περιβάλλοντος από τον άνθρωπο (πολύ γρήγορη αλλαγή συνθηκών) με το ρυθμό προσαρμογής των οργανισμών στις περιβαλλοντικές συνθήκες, η οποία είναι μια σταδιακή διαδικασία διάρκειας πολλών εκατομμυρίων χρόνων, εκτός από τα έντομα και τους ιούς.
·        Κεφάλαιο 1: «Μια ατόλλη γεννιέται». Το κεφάλαιο περιγράφει, με αρκετά εντυπωσιακό τρόπο, έναν από τους πιο παράδοξους θαλάσσιους σχηματισμούς, δηλαδή τα κοραλλιογενή νησιά. Περιλαμβάνει την ιστορία της μελέτης του φυσικού φαινομένου και αναλύει όλες τις δυνάμεις που λαμβάνουν μέρος στο σχηματισμό μιας ατόλλης, καθώς και τη βιοκοινότητα αυτών των νησιών.
·         Κεφάλαιο 2: «Το Μέγα Φράγμα». Το κεφάλαιο είναι αφιερωμένο σε έναν άλλο εντυπωσιακό κοραλλιογενή σχηματισμό, δηλαδή στο Μεγάλο Κοραλλιογενές Φράγμα της Αυστραλίας και των οργανισμών που κατοικούν στα κοραλλιογενή φράγματα..
·         Κεφάλαιο 3: «Οι παλιοί υφαλοκτίστες». Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται οι πρόγονοι των κοραλλιών και η γεωλογική ιστορία των κοραλλιογενών υφάλων.
·         Κεφάλαιο 4: «Τα κοράλλια και τα συγγενικά τους είδη». Στο κεφάλαιο αυτό αναλύονται περισσότερο τα κοράλλια,  εξηγώντας τη δομή τους, τις απαιτήσεις τους και παρουσιάζοντας τα διάφορα είδη και μορφές κοραλλιών που συναντώνται στις θάλασσες του κόσμου.
·         Κεφάλαιο 5: «Η συμβιωτική σχέση άλγους-κοραλλιού». Το κεφάλαιο ασχολείται με τις συμβιωτικές σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα στα κοράλλια και τη σημασία τους.
·         Κεφάλαιο 6: «Η κοραλλιογενής «Πολιτεία». Το κεφάλαιο περιγράφει το οικοσύστημα «κοραλλιογενής ύφαλος» και τις σχέσεις των οργανισμών που ζουν εκεί.
·         Κεφάλαιο 7: «Είδη που τρέφονται με κοράλλια». Το κεφάλαιο παρουσιάζει μερικά από τα μέλη του υφάλου που τρέφονται με κοράλλια, δηλαδή με το ίδιο το υλικό το υφάλου.
·         Κεφάλαιο 8: «Ο άνθρωπος και ο κοραλλιογενής ύφαλος». Το κεφάλαιο περιγράφει τις ανθρωπογενείς επιδράσεις και καταστροφές των κοραλλιογενών οικοσυστημάτων. Πραγματεύεται επίσης τη δυνατότητα και αναγκαιότητα προστασίας αυτών των ιδιαίτερων θαλάσσιων τοπίων.
·         Κεφάλαιο 9: Ποίημα με τίτλο «Ζωντανές πέτρες». Το ποίημα αυτό περιγράφει τους κοραλλιογενείς υφάλους.
 
Προσωπική άποψη
 
Γενικά, πρόκειται για μια θαυμάσια παρουσίαση, με εικόνες και με λόγια, των θαυμάτων της φύσης που είναι οι ατόλλες και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι. Εκτός από γνώσεις, προσφέρει και ευαισθητοποίηση σε θέματα του περιβάλλοντος, πράγμα που, στην εποχή μας με τόσα οικολογικά προβλήματα, είναι ένα λιθαράκι που μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος.
Το βιβλίο είναι αισθητικά πάρα πολύ όμορφο, όπως και όλα τα βιβλία της σειράς, λόγω των γοητευτικών φωτογραφιών των οργανισμών των υφάλων και του γενικότερου τοπίου των υφάλων.
Το μειονέκτημά του είναι ότι έχει πολλά επιστημονικά ονόματα, περισσότερα από άλλα της ίδιας σειράς, κι αυτό το καθιστά κάπως πιο δύσκολο. Μάλιστα, μεταφραστικά υπάρχει ανομοιομορφία, καθώς χρησιμοποιείται σε κάποιες περιπτώσεις ελληνική μεταγραφή των επιστημονικών ονομάτων, ενώ αλλού διατηρείται αυτούσια η αγγλική ονοματολογία. Αυτό προκαλεί κάποια μικρή δυσκολία κατανόησης και φαίνεται ως ανακρίβεια, καθώς πρόκειται για είδη που δεν ζουν στις ελληνικές θάλασσες και συνεπώς είναι άγνωστα στον έλληνα αναγνώστη. Κατά τα άλλα, οι βιολογικές διεργασίες περιγράφονται με τρόπο κατανοητό ακόμη και στον μη ειδικό αναγνώστη.
Βαθμολογία: 9/10
 
Τίτλος σειράς: Εγκυκλοπαίδεια Κουστώ, Ο κόσμος του ωκεανού
Τίτλος βιβλίου: Οι φαραώ της θάλασσας
Συγγραφέας: Ζακ-Υβ Κουστώ
Μετάφραση: Όμηρος Αβραμίδης
Εκδόσεις: Αλκυών
Αριθμός σελίδων: 144

 

Παρασκευή, 5 Μαΐου 2017

Οι πύλες, John Connoly


Οι Πύλες-The Gates


 

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Ο Σάμιουελ Τζόνσον έχει ένα σωρό προβλήματα. Ο μπαμπάς του νοιάζεται πιο πολύ για το αυτοκίνητό του, παρά για την οικογένειά του, η μητέρα του είναι χαμένη στη μοναξιά της κι ο μόνος που τον καταλαβαίνει πραγματικά είναι ο σκύλος του, ο Μπόσγουελ.
Α, και σαν να μην έφθαναν αυτά, οι γείτονες του Σάμιουελ, με αρχηγό την καταχθόνια κυρία Αμπερνάθι, έχουν βάλει σκοπό να ανοίξουν τις πύλες της Κόλασης. Ο Σάμιουελ αντιλαμβάνεται αμέσως τι συμβαίνει, όμως κανένας δεν τον πιστεύει και ο χρόνος που έχει μπροστά του είναι ελάχιστος…
Τώρα η τύχη της ανθρωπότητας βρίσκεται στα χέρια ενός μικρού αγοριού, ενός ακόμα μικρότερου σκύλου κι ενός πολύ άτυχου δαίμονα…
Ο John Connolly, που έχει κάνει επανειλημμένα το αίμα των αναγνωστών του να παγώσει από τρόμο, αποφασίζει  αυτή τη φορά να … δει το Κακό με άλλα μάτια: τα μάτια ενός παιδιού. Το αποτέλεσμα είναι ένα σοφό, αστείο και συναρπαστικό βιβλίο που διαβάζεται από ανθρώπους κάθε ηλικίας, αρκεί να έχουν το μυαλό τους ανοιχτό και να «βλέπουν» αυτό που οι άλλοι δεν μπορούν-ή δεν θέλουν- να δουν.

 

Προσωπική άποψη:

Το μυθιστόρημα αυτό ανήκει σε ένα είδος που είναι δύσκολο να καθοριστεί και μπορεί να χαρακτηρισθεί ως νεανικός υπερφυσικός τρόμος, όπως αναφέρει και η σύντομη εισαγωγή του. Ανήκει στο είδος του τρόμου, καθώς έχει δαίμονες,  ορισμένες αρκετά αηδιαστικές περιγραφές δαιμονικών μεταμορφώσεων και καμωμάτων, το απόλυτο Κακό που προσπαθεί να έρθει στη Γη… Ταυτόχρονα, είναι αρκετά νεανικό, καθώς έχει χιούμορ, ο κύριος πρωταγωνιστής είναι ένα έξυπνο, ιδιόρρυθμο παιδάκι, οι περισσότεροι δαίμονες είναι περισσότερο αστείοι παρά τρομακτικοί, οι αηδιαστικές λεπτομέρειες, αν και υπάρχουν, δεν περιγράφονται εξονυχιστικά…. Τέλος, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να αντιμετωπίσουν τους δαίμονες είναι κωμικά συνηθισμένες, συμπεριλαμβάνοντας εργαλεία της κουζίνας, μηχανήματα κήπου και εντομοκτόνα. Η ίδια η υπόθεση αποτελεί επίσης μείξη ειδών, συγκεκριμένα συνδυάζει στοιχεία φαντασίας και επιστήμης/επιστημονικής φαντασίας. Παρόλο που η υπόθεση επικεντρώνεται στον υπερφυσικό τρόμο, η αφορμή της εισόδου του υπερφυσικού στη Γη είναι επιστημονική και σχετίζεται με τα πειράματα του CERN. Αναφέρονται σκουληκότρυπες, μαύρες τρύπες, η θεωρία του Αϊνστάιν για τη σχετικότητα, το μποζόνιο του Χιγκς, ο επιταχυντής σωματιδίων του CERN, το Big Bang και η δημιουργία του κόσμου και η θεωρία για την ύπαρξη πολλαπλών συμπάντων. Αξιοπρόσεκτο είναι και το γεγονός ότι, όταν αναφέρεται στη δημιουργία του κόσμου, κοροϊδεύει τους δημιουργιστές και γενικά τους θρησκευόμενους που πιστεύουν κατά γράμμα τη Γένεση όσον αφορά τη δημιουργία του κόσμου.
Η ειδολόγηση του βιβλίου είναι νεανικός τρόμος, όμως δεν είναι κατάλληλο για μικρότερα παιδιά, όχι μόνο εξαιτίας κάποιων αηδιαστικών σκηνών, αλλά κυρίως εξαιτίας του μπερδέματος πραγματικότητας (υπαρκτών επιστημονικών θεωριών) και φαντασίας (δαίμονες). Μάλιστα, αυτός ο συνδυασμός είναι ακόμη πιο πιθανό να μπερδέψει τα παιδιά, καθώς παλιότερα, με αφορμή κάποια πειράματα του CERN, είχαν διαδοθεί καταστροφολογικές θεωρίες. Συστήνεται η ανάγνωσή του λοιπόν μόνο από μεγαλύτερα παιδιά (από 12 χρονών) κι εφήβους, που έχουν μάθει πια το διαχωρισμό φαντασίας-πραγματικότητας.
Τα πλεονεκτήματα του βιβλίου είναι το χιούμορ και η σάτιρα των αυθεντιών και των θρησκόληπτων, όπως και η καταιγιστική δράση της υπόθεσης. Ελκυστική είναι και η μείξη  υπαρκτών επιστημονικών θεωριών  με μεταφυσικές θεωρίες για την παρουσία του κακού στον κόσμο και παραφυσικά πλάσματα και γεγονότα.
Το κύριο μειονέκτημα είναι η απουσία ανάπτυξης χαρακτήρων. Το παιδί-πρωταγωνιστής είναι ο μόνος χαρακτήρας στον οποίο μπορεί να ανιχνευθεί μια προσωπικότητα με ιδιαιτερότητες, επιθυμίες, ταλέντα κτλ. Όλοι οι υπόλοιποι χαρακτήρες, καλοί και κακοί, δεν είναι παρά καρικατούρες-οχήματα που προωθούν την πλοκή.
Γενικά, είναι ένα διασκεδαστικό, περιπετειώδες βιβλίο χωρίς ιδιαίτερες αξιώσεις, που όμως μπορεί να κρατήσει ευχάριστα την προσοχή του αναγνώστη.
Βαθμολογία: 5/10

Ταυτότητα Βιβλίου
Τίτλος βιβλίου: Οι Πύλες
Συγγραφέας: John Connoly
Μετάφραση: Παλμύρα Ισμυρίδου
Εκδόσεις Bell
Κατηγορία: Ξένη Λογοτεχνία
Αριθμός σελίδων: 264